Mijn bezoek aan de school in januari begint met een flinke teleurstelling. Ik was na een aantal jaar afwezigheid natuurlijk razend benieuwd om weer eens met eigen ogen te kunnen zien hoe de school draaide. En daar wilde ik ook maar al te graag foto’s en filmpjes van maken om thuis aan onze trouwe supporters te kunnen laten zien. Maar meteen toen ik in Kabanana aankwam kregen we een vervelend bericht: de school gaat voorlopig helemaal niet open.
Vanwege een grote uitbraak van cholera die al weken gaande is, heeft de overheid besloten om alle scholen na de kerstvakantie (in Zambia is dat vanwege de aan Nederland tegengestelde seizoenen ook meteen de zomervakantie) uit voorzorg nog een paar weken langer dicht te houden. Net als met corona, hopen ze dat dit het aantal besmettingen helpt verminderen.
In Nederland zijn cholera en tyfus vrijwel verdwenen, maar in Zambia komen deze ziekten nog ieder jaar terug. Vooral in de regentijd, als in de overbevolkte ‘compounds’ buiten de steden veel toiletten overstromen en waterbronnen vervuild raken kan het aantal zieken snel oplopen.
Een grote uitbraak
Dit jaar is het erger dan anders. Waar het aantal besmettingen meestal al snel weer afneemt, blijft dat nu stijgen. Vooral in hoofdstad Lusaka, waar de school gevestigd is en veel mensen bij elkaar wonen, kunnen de ziekenhuizen en klinieken het aantal zieken nauwelijks meer aan.
Op het nieuws en via sms’jes horen we dagelijks over de dodentallen en wordt continu gewaarschuwd: wees voorzichtig, was je handen goed, gebruik alleens schoon water. Maar dat is makkelijker gezegd dan gedaan voor mensen die vaak geen toegang hebben tot leidingwater of een goede waterput en het moeten doen met oppervlaktewater.
Overheidsmedewerkers gaan nu rond om deze risicoputten te dempen, rijden af en aan met tankwagens vol schoon water en er zijn teams die ontsmettingsmiddelen spuiten op plekken waar choleragevallen zijn geconstateerd. Ook wordt er snel een vaccinatiecampagne opgetuigd, maar het lijkt vooralsnog allemaal weinig te helpen.
Compounds buiten Lusaka in de regentijd: overstromingen zorgen voor overlopende toiletten, latrines die eigenlijk niet meer zijn dan een gat in de grond. Bacteriën uit ontlasting komen zo in het oppervlaktewater, wat bij gebrek aan beter door veel mensen ook weer als drinkwater wordt gebruikt. Ziekten kunnen zich dan snel verspreiden.
Uiteindelijk werd het voetbalstadion vlakbij de school ingericht als noodhospitaal speciaal voor cholerapatiënten. Vanuit de bus zie ik daar de ambulances komen en gaan. Ook in Kabanana, de wijk waar de school staat, overlijden mensen aan de ziekte, horen we in de buurt. Ook hier horen we ambulances met loeiende sirenes langskomen.
Langer vakantie
Bij de school hebben we sinds een aantal jaren gelukkig schoon water om te drinken en mee te wassen. De mensen hier doen er dan ook laconiek over. Niemand lijkt er echt bang voor te zijn of iets om te doen of laten. Maar in een land waar allerlei gevaarlijke ziekten nog heel gewoon zijn, kun je daar misschien ook niet de hele tijd mee bezig zijn.
De kinderen vinden het in ieder geval prima om wat langer vakantie te hebben. Als ik ze op straat in groepjes zie spelen, vroeg ik me net als veel mensen af hoeveel zin het heeft, om ze ‘thuis’ te houden.
De leerkrachten maken zich vooral zorgen hoe ze deze achterstand in hun lesprogramma’s weer moeten inhalen. Waarschijnlijk worden de volgende vakanties ingekort of geschrapt om toch alle leerdoelen te kunnen halen voor het eind van het jaar.
Maar ook zij gaan er op zijn Zambiaans mee om: het is hoe het is, we maken er het beste van. Laat ik dat ook maar doen. Ook al zie ik de school niet ‘in actie’, er zijn nog genoeg nuttige dingen te doen nu ik hier ben.
Op de foto bovenaan dit artikel: mensen wachten buiten het voetbalstation dat is ingericht als noodhospitaal op nieuws over hun familieleden.
